Zaborczość – słowo, które często przewija się w rozmowach o relacjach – zarówno tych romantycznych, jak i przyjacielskich. Niby wiadomo, o co chodzi, ale czy na pewno? Rzucając to pojęcie w rozmowie, czasami mamy na myśli troskę, innym razem obsesyjną zazdrość, a jeszcze innym brak granic osobistych. No to rozwiejmy te wątpliwości, rozłóżmy temat na czynniki pierwsze i przy okazji sprawdźmy, czy czasem nie mamy w sobie czegoś z małego (albo dużego) zaborczaka.
Co oznacza „zaborczy”? – czyli jak nie pomylić troski z inwigilacją
Słowo „zaborczy” pochodzi od „zabór”, co w praktyce oznacza przywłaszczanie sobie czegoś, najczęściej bez pytania o zgodę. W kontekście relacji oznacza to, że jedna osoba próbuje przejąć kontrolę nad drugą – często pod płaszczykiem „miłości”, „troski” lub „dbania o związek”. Ale uwaga! Miłość i kontrola to dwa różne bieguny. Jeśli czyjś partner zna Twoje hasło do skrzynki mailowej lepiej niż Ty sam, bo „przecież nie masz nic do ukrycia” – to może być czerwona flaga.
Zaborczy – co to znaczy w praktyce?
Żeby nie było zbyt definicyjnie sucho, przyjrzyjmy się kilku znajomym z życia (lub seriali), którzy mogą posłużyć za chodzące przykłady zaborczości. Pamiętasz Ross’a z „Przyjaciół”, który miał problem z tym, że Rachel miała własne życie zawodowe? Albo Janinę spod piątki, która nie pozwala mężowi wyjść z domu bez niej, bo „tam są kobiety”? Właśnie tak wygląda zaborczość w praktyce – ograniczanie wolności, nadmierna kontrola, a wszystko to doprawione odrobiną syndromu detektywa-amatora.
Zaborczy – co to znaczy, że ktoś nie potrafi odpuścić? Że czyjaś obecność staje się dusząca, a nie wspierająca. To osoba, która zabiera przestrzeń do oddychania, bo boi się, że zostanie sama – i dlatego postanawia „mieć” drugą osobę na własność, jak roślinę doniczkową. Tyle że ludzie, w przeciwieństwie do fikusów, nie rosną dobrze w cieniu drugiego człowieka.
Psychologiczne źródła zaborczości
Zaborczość rzadko spada z nieba razem z deszczem – ma najczęściej swoje źródło głęboko w psychice. Czasem to lęk przed porzuceniem, wyniesiony z dzieciństwa, czasem brak pewności siebie, a czasem doświadczenia zdrady, które zostawiły emocjonalną bliznę wielkości Sahary. Psychologowie twierdzą, że zaborczość to często mechanizm obronny – czyli coś, co ma nas „chronić” przed bólem, choć w praktyce często rani innych.
Osoba zaborcza może nie być świadoma, że jej zachowanie jest destrukcyjne. Przekonana, że robi to z miłości, nie zauważa, że zamyka drugą osobę w emocjonalnej klatce. A z takiej klatki, prędzej czy później, każdy będzie chciał uciec – nawet wróbel.
Jak rozpoznać, że jesteś (albo masz) zaborczego partnera?
Jeśli myślisz: „To nie ja, ja tylko sprawdzam jego Instagrama siedem razy dziennie i próbuję ustalić, kto to ta dziewczyna, która lajknęła jego zdjęcie sprzed 4 miesięcy” – to mamy problem. Objawami zaborczości mogą być: wieczne podejrzliwości, potrzeba ciągłego meldowania się, zazdrość o każdą osobę płci przeciwnej (a czasem i tej samej), izolowanie partnera od rodziny i przyjaciół, niezadowolenie z samodzielnych wyjść czy hobby.
Z kolei jeśli jesteś po drugiej stronie – czyli to Ciebie ktoś próbuje „posiadać na własność”, zacznij zadawać pytania. Czy czujesz się, jakby Twoje życie było monitorowane jak sklep spożywczy w ponury wtorek? Czy boisz się powiedzieć coś szczerze, bo wiesz, że znów będzie awantura? To znów sygnał, że w związku dzieje się coś niezdrowego.
Czy zaborczą osobę da się „naprawić”?
To zależy. W psychologii nic nie jest czarno-białe (oprócz niektórych testów projekcyjnych). Jeśli osoba zaborcza dostrzega problem i chce nad sobą pracować – można osiągnąć bardzo wiele. Terapia, rozmowy, zbudowanie zaufania, praca nad samooceną – to wszystko może odmienić dynamikę związku. Ale jeśli zaborczość to styl życia, a nie epizod – czasem najlepszą opcją jest bezpieczne pakowanie walizek.
Choć zaborczość często jest efektem strachu czy niepewności, to nie oznacza, że druga osoba powinna cierpieć w imię „naprawiania” partnera. Miłość nie powinna przyjmować formy 24-godzinnej inwigilacji. Powinna być jak dobry serial: są emocje, jest napięcie, ale nikt nie próbuje wyłączać Ci telefonu, bo „czemu znowu piszesz z kimś innym?”.
Na koniec warto pamiętać, że zdrowa relacja oparta jest na zaufaniu, a nie na kontroli. Zaborczy partner to nie dowód miłości, to najczęściej efekt wewnętrznego chaosu, który przenosi się na drugiego człowieka. Jeśli odkrywasz w sobie lub w kimś bliskim zaborcze zachowania — nie panikuj. Ale też ich nie ignoruj. Bo zaborczość to nie żart, a związek to nie kajdanki – chyba że w dobrym, consensualnym sensie!